Hər il dekabr–yanvarda kadr işçisi və mühasibin masasına eyni sual gəlir: növbəti ilin məzuniyyət qrafikini necə tərtib etmək, kimə neçə gün düşür və qrafik ümumiyyətlə məcburidirmi? 2026-cı ildən bu sualın cavabı dəyişib: təsdiq olunmuş qrafik artıq işəgötürənin əlində hüquqi alətdir. Bu məqalədə qaydaları, günlərin hesablanmasını və nümunəni sadə dillə göstəririk.
• Qanunda adı "məzuniyyətlərin növbəlilik cədvəli"dir. Hər il yanvarın sonunadək tərtib edilə bilər (ƏM 133.1).
• Həmkarlar ittifaqı varsa, onun rəyi, yoxdursa, işçinin rəyi öyrənilir; cədvəli işəgötürən təsdiq edir (ƏM 133.2).
• 2026-dan yeni: xəbərdarlıqdan sonra işçi cədvələ uyğun ərizə verməzsə, işəgötürən onu əmrlə məzuniyyətə göndərə bilər (ƏM 138.2-1).
• Məzuniyyət hissələrə bölünə bilər, amma hissələrdən biri ən azı 14 gün olmalıdır (ƏM 137.1).
Qrafik məcburidirmi?
Əmək Məcəlləsinin 133.1-ci maddəsi deyir ki, istehsalın normal gedişini təmin etmək və məzuniyyətlərin uçotunu düzgün aparmaq üçün növbəlilik cədvəli tərtib edilə bilər. Yəni birbaşa məcburiyyət yoxdur. Amma 30.12.2025 tarixli 332-VIIQD nömrəli Qanunla əlavə edilən 138.2-1-ci maddə vəziyyəti dəyişdi: işəgötürənin yazılı xəbərdarlığından sonra işçi növbəlilik cədvəlinə uyğun olaraq məzuniyyət ərizəsi verməzsə, işəgötürən onu əmrlə məzuniyyətə göndərə bilər. Bunun üçün isə təsdiq olunmuş cədvəl lazımdır.
Praktik nəticə: məzuniyyətini illərlə yığan işçilər, ilin sonunda bir neçə nəfərin eyni vaxtda məzuniyyətə çıxması və yoxlamada "istifadə edilməmiş məzuniyyət" sualları – qrafik bunların hamısının qarşısını alır.
Kimə neçə gün düşür?
Əsas məzuniyyət
- 21 təqvim günü – ümumi qayda (ƏM 114).
- 30 gün – ƏM 114.3-də sadalananlar: rəhbər və mütəxəssislər, həkimlər, kənd təsərrüfatı işçiləri və s.
- 35 və 42 gün – 18 yaşınadək işçilər və əlilliyi olan işçilər (ƏM 119).
- 46 gün – xüsusi xidmətləri olan işçilər (ƏM 120).
- 42 və 56 gün – pedaqoji və elmi işçilər (ƏM 118); 35 və 42 gün – teatr-tamaşa müəssisələrinin işçiləri (ƏM 121).
Əlavə məzuniyyətlər
- Staja görə (ƏM 116): 5–10 il – 2 gün, 10–15 il – 4 gün, 15 ildən çox – 6 gün. Staj yalnız həmin müəssisədə faktiki işlənmiş dövrdür.
- Uşaqlara görə (ƏM 117): 14 yaşınadək 2 uşağı olan qadına – 2 gün; 3 və daha çox uşağı və ya əlilliyi olan uşağı olana – 5 gün. Uşaqlarını təkbaşına böyüdən atalara da şamil olunur.
- Əmək şəraitinə görə (ƏM 115) – ən azı 6 gün, Nazirlər Kabinetinin siyahısı üzrə.
- İşğaldan azad edilmiş ərazilərdə işləyən mütəxəssislərə – 5 gün (ƏM 118-1).
Diqqət: 118–121-ci maddələrdəki işçilərə (pedaqoji, gənc, xüsusi xidmətli, teatr) staja, əmək şəraitinə və uşaqlara görə əlavə məzuniyyət verilmir – onların əsas məzuniyyəti onsuz da uzundur (ƏM 116.3, 117.4).
Qrafiki tərtib edərkən 5 qayda
- İş ili təqvim ili deyil. İş ili işə qəbul günündən başlayır (ƏM 113.3). Staj da iş ilinin başladığı tarixə görə hesablanır.
- İlk il – 6 aydan sonra. Yeni işçiyə ilk iş ili üçün məzuniyyət 6 ay işlədikdən sonra verilir (ƏM 131.1); 131.4-də istisnalar var.
- Bir hissə ən azı 14 gün. Məzuniyyəti bölmək olar, amma hissələrdən biri iki təqvim həftəsindən az olmamalıdır (ƏM 137.1).
- Bayramlar uzadır. Məzuniyyətə düşən bayram və hüzn günləri ödənilmir və məzuniyyət onların sayı qədər uzadılır (ƏM 114.6). Qurban və Ramazan bayramı başqa bayramla üst-üstə düşəndə bir gün sayılır.
- Növbədənkənar hüquq. İki və daha çox uşağı olan qadınlar, əlilliyi olan şəxslər, müharibə veteranları, 18 yaşadək işçilər, işləyə-işləyə təhsil alanlar və bəzi digər işçilərə məzuniyyət onların arzusu ilə əlverişli vaxtda verilir (ƏM 133.3).
Nümunə
01.03.2027-də staj 12 il → staja görə əlavə 4 gün.
Hüquq: 30 + 4 = 34 gün.
Plan: 12.07.2027-dən 21 gün (bitir 01.08, işə 02.08) + 20.12.2027-dən 13 gün.
İkinci hissəyə 31 dekabr, 1 və 2 yanvar bayramları düşür → məzuniyyət 3 gün uzanır, 04.01.2028-də bitir.
Hissələrdən biri (21 gün) 14 gündən çoxdur – qayda pozulmur.
Əmr və ödəniş müddətləri
Qrafikə uyğun məzuniyyət üçün də ayrıca əmr verilir: əmr məzuniyyətin başlanmasına ən azı 5 gün qalmış verilməli və işçi onunla tanış edilməlidir (ƏM 138.2). Məzuniyyət haqqı isə başlanmaya ən geci 3 gün qalmış ödənilir (ƏM 140.5). Məzuniyyət haqqının hesablanması üçün – məzuniyyət haqqı kalkulyatoru.
Nə etməli? 4 addım
- Bölmə rəhbərlərindən noyabr–dekabrda işçilərin istəklərini toplayın.
- Hər işçinin hüququnu hesablayın: kateqoriya + staj + uşaqlar + keçən ildən qalan günlər.
- Eyni bölmədən eyni vaxtda neçə nəfərin çıxa biləcəyini müəyyən edin və üst-üstə düşmələri düzəldin.
- Həmkarlar ittifaqının (yoxdursa, işçilərin) rəyini öyrənin, yanvarın sonunadək təsdiq edin və işçiləri imza ilə tanış edin.
Tez-tez verilən suallar
Qrafiki dəyişmək olarmı?
Bəli, işçi ilə razılaşdırılmaqla. Qrafik işəgötürən və işçi üçün plan sənədidir; dəyişiklik ayrıca əmrlə rəsmiləşdirilir.
Keçən ildən qalan günlər nə olur?
Onları da qrafikə daxil edin. 138.2-1-ci maddə məhz yığılan məzuniyyətlərin istifadəsinə kömək edir.
Yeni işə qəbul olunanı qrafikə salmaq lazımdır?
Bəli, məzuniyyət hüququnun yaranacağı tarixdən (6 ay) sonrakı dövrə planlayın.
Qanunvericilik: Azərbaycan Respublikasının Əmək Məcəlləsi, maddə 113.3 (iş ili), 114 (əsas məzuniyyət), 114.6 (bayram günləri), 115–118-1 (əlavə məzuniyyətlər), 119–121, 131 (məzuniyyət hüququ), 133 (növbəlilik cədvəli), 137.1 (hissələr), 138.2 və 138.2-1 (əmr), 140.5 (ödəniş müddəti); 30.12.2025 tarixli 332-VIIQD nömrəli Qanun.
Məqalə ümumi məlumat xarakteri daşıyır və hüquqi məsləhət deyil. Konkret hal üzrə mütəxəssislə məsləhətləşin.