Marketlər: vergini qanuni yolla necə azaltmaq və cərimədən qorunmaq olar (2026)

Market sahibinin qazancı kiçik faizlərdən yaranır: hər 100 ₼ satışdan əlinizdə cəmi bir neçə manat qalır. Ona görə vergi marketin ən böyük xərclərindən biridir. Eyni satışla bir market ildə 6 000 ₼, digəri 25 000 ₼-dan çox vergi ödəyə bilər. Üstəlik market yoxlamada ən çox cərimə alan sahələrdəndir. Bu məqalədə 2026-cı il qaydalarına görə market və mağaza sahiblərinin bilməli olduğu güzəştləri və riskləri sadə dillə, rəqəmlərlə göstəririk.

Marketiniz hansı vergini ödəyir?

Hər şey son 12 ayın satışından asılıdır (yanvar–dekabr yox, istənilən ardıcıl 12 ay):

• 200 000 ₼-a qədər – satışın 2%-i. ƏDV və mənfəət vergisi yoxdur (işçi vergiləri ayrıca qalır). Mal alışınız və xərcləriniz vergini dəyişmir.
• 200 000 ₼-dan çox – ƏDV ödəyicisi olursunuz: satışın içindən 18% ƏDV, üstəlik mənfəətdən 20% vergi.

Ticarət üçün həddi keçəndən sonra 2%-də qalmaq imkanı yoxdur. Ona görə marketin əsas məsələsi 200 000 ₼ həddinin altında qalmaqdır.

Güzəşt 1. Kartla satış həddə yarı sayılır

2026-dan pərakəndə satışda müştəridən POS aparatı ilə qəbul edilən pul 200 000 ₼ həddinə yarısı qədər yazılır. 10 000 ₼ kartla satış həddə 5 000 ₼ kimi sayılır. Nağd isə tam sayılır.

Marketinizin 2%-də qalması üçün kartla ödənişin payı ən azı bu qədər olmalıdır:

Praktik məsləhət: kassanın yanında "kartla ödəniş" yazısı, kartla ödəyənə kiçik bonus və ya endirim kartı müştərini karta yönəldir. Diqqət: güzəşt POS aparatı ilə alınan ödənişə aiddir. Hesaba köçürmə və nağd tam sayılır.

Həddi keçsəniz, keçdiyiniz aydan sonrakı ayın ilk 10 günü ərzində ƏDV qeydiyyatı üçün müraciət etməlisiniz. Gecikmək cərimə və faiz deməkdir.

Güzəşt 2. Dividend vergisi yoxdur

Şirkət mənfəəti təsisçiyə ödəyəndə adətən 5% dividend vergisi tutulur. Amma ƏDV ödəyicisi olmayan və satışı 200 000 ₼-a qədər olan şirkətdə təsisçiyə ödənilən dividend vergidən azaddır. 40 000 ₼ dividenddə bu, 2 000 ₼ qənaət deməkdir.

Güzəşt 3. Kiçik market əmlak vergisindən azaddır

Şirkətlər əsas vəsaitlərin (rəflər, soyuducular, kassa, təmir) dəyərinin 1%-i qədər əmlak vergisi ödəyir. Mikro sahibkar – 10 işçiyə qədər və illik satışı 200 000 ₼-a qədər olan biznes – bu vergidən azaddır. 150 000 ₼ avadanlığı olan market üçün bu, ildə 1 500 ₼ deməkdir.

2%-i itirməmək üçün 4 şərt

1. Şirkətlərə satış 30%-i keçməsin. Ofislərə, kafelərə və ya başqa şirkətlərə e-qaimə ilə satış rübdə bütün satışın 30%-dən çox olmamalıdır. Əks halda 2% hüququ itirilir. Belə satış çoxdursa, bu, topdan ticarət sayıla bilər – topdan ticarət isə 2% ödəyə bilməz.
2. Avadanlıq və təmir 1 000 000 ₼-ı keçməsin. Əsas vəsaitləri 1 milyon ₼-dan çox olan biznes 2% ödəyə bilməz.
3. 4 000 ₼-dan böyük satış yalnız nağdsız. Bir çek üzrə 4 000 ₼-dan çox ödəniş nağd qəbul edilə bilməz.
4. Hər satışa çek vurun. Çeksiz satış həm cərimədir, həm də həddin hesabını pozur.

Marketin ən çox cərimə aldığı 4 yer

• Kassa çeki verilməyəndə: ildə birinci dəfə 1 000 ₼, ikinci dəfə 3 000 ₼, sonrakılar 6 000 ₼.
• Sənədsiz mal: rəfdə və ya anbarda alış sənədi (e-qaimə və ya alış aktı) olmayan mal tapılarsa, malın dəyərinin 10%-i, təkrarda 20%-i, sonra 40%-i qədər cərimə. Fermerdən kənd təsərrüfatı məhsulunu nağd almaq olar, amma alış aktı mütləq yazılmalıdır.
• Aksiz markasız içki və siqaret: bu mallar satışdan çıxarılır, saxta markaya görə isə cinayət məsuliyyəti yaranır (aşağıda ətraflı).
• Rəsmiləşdirilməmiş işçi: hər işçi üçün 2 000 ₼-dan 6 000 ₼-a qədər. Kassir və satıcılar əmək müqaviləsi ilə işləməlidir. 2026-da özəl sektorda maaşdan gəlir vergisi cəmi 3%-dir (2 500 ₼-a qədər).

Spirtli içki və siqaret: nəyə diqqət etməli

• Aksiz markası. Bu mallar yalnız aksiz markası ilə satıla bilər. Markasız mal yoxlamada satışdan çıxarılır.
• Malı alanda yoxlayın. E-Vergi tətbiqində "Xidmətlər" → "Təqib və İzləmə Sistemi" bölməsində markanın QR kodunu skan edib həqiqi olub-olmadığını görmək olar. Təchizatçıdan saxta markalı mal alsanız, cavabdeh siz olursunuz.
• Elektron siqaret satmayın. 1 aprel 2026-dan elektron siqaretin idxalı, saxlanması və satışı tamamilə qadağandır. Rəfdə qalıbsa, dərhal çıxarın.
• "ƏDV geri al"-a düşmür. Spirtli içki və tütün məhsulları üzrə alıcıya ƏDV qaytarılmır.

Xarab olmuş və itən mal: sənədləşdirin

Market üçün müddəti keçmiş süd, xarab olmuş meyvə və ya itən mal adi haldır. Problem odur ki, yoxlamada uçotdakı qalıq rəfdəki malla tutmayanda sual yaranır.

• Ayda bir dəfə inventarizasiya (sayım) aparın və nəticəni yazın.
• Xarab olan malı silinmə aktı ilə qeyd edin: malın adı, miqdarı, dəyəri, səbəbi, tarixi, iki nəfərin imzası və şəkil.
• 2%-də olan market üçün bu, vergini dəyişmir, amma qalıq fərqini əsaslandırır.
• ƏDV ödəyən market üçün itki yalnız təsdiq olunmuş təbii itki normaları daxilində xərcə yazılır. Normadan artıq itki mənfəəti azaltmır.

Etməyin

• Satışın bir hissəsini kassadan keçirməmək. Cərimədən əlavə gizlədilmiş satış üzrə bütün vergi faizi ilə hesablanır.
• Marketi süni şəkildə 2–3 şirkətə bölmək. Ünvan, kassa, işçilər və mal eynidirsə, vergi orqanı bunu bir biznes kimi qiymətləndirə bilər.

Nə etməli? 4 addım

1. Son 12 ayın satışını nağd və kart üzrə ayrıca hesablayın: həddə nə qədər qalıb?
2. Kartla ödənişi artırın və şirkətlərə e-qaimə ilə satışın payını hər rüb yoxlayın.
3. Bütün mal alışlarını sənədləşdirin: e-qaimə, alış aktı, aksiz markasının yoxlanması.
4. Ayda bir inventarizasiya və silinmə aktları – yoxlamaya hazır olun.

Tez-tez verilən suallar

Qonşu kafeyə e-qaimə ilə mal satıram. Bu, problemdir?
Rübdə bütün satışın 30%-ni keçməyibsə, yox. Keçərsə, 2% hüququ itirilə bilər. Bu satışları ayrıca izləyin.

Fermerdən göyərti və meyvə nağd alıram. Olar?
Bəli, kənd təsərrüfatı məhsulunu istehsalçıdan nağd almaq olar. Amma alış aktı yazılmalıdır, yoxsa mal sənədsiz sayılır.

Qonaq telefonla (Apple Pay, Google Pay) ödəyirsə?
Ödəniş POS aparatından keçirsə, kartla ödəniş kimi yarı sayılır.

Fərdi sahibkar kimi işləmək sərfəlidir, yoxsa şirkət kimi?
2%-də hər ikisi eyni vergini ödəyir. Fərdi sahibkarın dividend məsələsi yoxdur, şirkətdə isə dividend 200 000 ₼-a qədər azaddır. Seçim əsasən kredit, tərəfdaşlar və məsuliyyət məsələlərindən asılıdır – bunu konkret halınız üzrə hesablayaq.

Qanunvericilik: Vergi Məcəlləsi, maddə 218 (sadələşdirilmiş vergi və 200 000 ₼ həddi), 218.6.1 (e-qaimə üzrə 30% şərti), 218.1-1 və 155.1-1 (POS ödənişlərinin 0,5 əmsalı), 220 (2% dərəcə), 199 (əmlak vergisi güzəştləri), 102 və 106 (dividend azadolması), 58 (kassa çeki, sənədsiz mal və rəsmiləşdirilməmiş işçi üzrə maliyyə sanksiyaları); "Nağdsız hesablaşmalar haqqında" Qanun; Dövlət Vergi Xidmətinin 2026-cı il buklet və izahları.

Məqalə ümumi məlumat xarakteri daşıyır və hüquqi məsləhət deyil. Konkret hal üzrə mütəxəssislə məsləhətləşin.