Hüquqi əsas
Qayda Nazirlər Kabinetinin 30 dekabr 2023-cü il tarixli 495 nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmiş «Satınalma güzəştinin tətbiqi Qaydası»dır. O, «Dövlət satınalmaları haqqında» 14 iyul 2023-cü il tarixli Qanunun tətbiqi üçün qəbul edilib və 01.01.2024-dən qüvvədədir. Qaydaya 9 sentyabr 2024-cü il tarixli 419 nömrəli və 25 sentyabr 2024-cü il tarixli 443 nömrəli qərarlarla dəyişikliklər edilib; aşağıda mətnin hazırkı redaksiyası izah olunur.
Güzəşt necə işləyir?
Satınalma komissiyası təklifləri qiymətləndirərkən yerli təklifin qiymətindən müqayisə məqsədilə 20% çıxır. İdxal təklifinin qiymətinə isə gömrük ödənişləri, nəqliyyat və sığorta xərcləri daxil edilir. Bu, yalnız müqayisə üçündür: müqavilə yerli iştirakçının real təklif qiyməti ilə bağlanır.
| Təklif qiyməti | Müqayisə üçün | |
|---|---|---|
| Yerli istehsalçı | 110 000 ₼ | 110 000 − 20% = 88 000 ₼ |
| İdxalçı (gömrük, nəqliyyat daxil) | 95 000 ₼ | 95 000 ₼ |
Sadə qayda: tam (20%) güzəşt alan yerli təklif idxal təklifindən 25%-ə qədər baha olsa da qalib gələ bilər (110 000 × 0,8 = 88 000 < 95 000; sərhəd: 95 000 × 1,25 = 118 750 ₼).
Güzəşt nəyə aiddir?
Qayda üç növ satınalma predmeti üçün ayrıca şərtlər müəyyən edir:
| Predmet | Yerli sayılma şərti | Güzəşt |
|---|---|---|
| Mal | İstehsal Azərbaycanda + mənşə meyarı + istehsalda yerli işçilər 50%-dən çox; Ekspertiza Mərkəzinin rəyi | 20% |
| Xidmət | Yerli mallar + Azərbaycan vətəndaşlarının əməkhaqqı fondu 50%-dən çox | 20% |
| İş (tikinti və s.) | Yerli mal və xidmətlərin müqavilədə payı 30%-dən çox | 5%–20%, paya görə |
1. Mallar: yerli mənşə necə sübut olunur?
Malın yerli olması «İstehlak Mallarının Ekspertizası Mərkəzi» MMC-nin (İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Antiinhisar və İstehlak Bazarına Nəzarət Dövlət Xidmətinin tabeliyində) verdiyi malın mənşəyi barədə rəy ilə müəyyən edilir. Rəy təqdim edilmədikdə güzəşt tətbiq olunmur.
Mərkəzə ərizə ilə təqdim edilən sənədlər
- malı istehsal etmək üçün istehsal sahəsinin, texniki təchizatın və heyətin olduğunu təsdiq edən sənədlər;
- istehsalda istifadə olunan xammal, yarımfabrikat və materialların alınmasını təsdiq edən sənədlər;
- təchizatçı malın istehsalçısı deyilsə, malın ondan əldə edilməsini təsdiq edən sənədlər;
- malın adı, miqdarı və hər malın XİF MN (gömrük) kodu;
- iştirak etmək istədiyiniz satınalmanın şərtlər toplusu;
- dərman vasitələri üçün istehsal lisenziyasının surəti.
Mərkəz ərizə qeydə alınandan sonra 5 iş günü ərzində sənədlərə və istehsal obyektinə baxışın nəticəsinə əsasən rəy verir. Ona görə rəy üçün tenderin son gününü gözləməyin.
Mal hansı halda yerli sayılır?
Aşağıdakı meyarlardan biri ödənilməlidir:
- Tam Azərbaycanda istehsal olunub: ölkə ərazisində (daxili sular və Xəzərin Azərbaycan bölməsi daxil) hasil olunan təbii ehtiyatlar, burada toplanan təkrar xammal və bunlardan Azərbaycanda istehsal olunan mallar.
- Kifayət qədər emal olunub: xarici xammal istifadə olunsa da, Azərbaycanda emal nəticəsində malın XİF MN kodunun ilk dörd rəqəmindən ən azı biri dəyişir, yaxud mal əsas xüsusiyyətlərini ölkədə həyata keçirilən istehsal əməliyyatları ilə alır.
Bundan əlavə, 2024-cü ildən əlavə şərt var: malın istehsalında iştirak edən yerli işçi qüvvəsinin sayı ümumi işçilərin 50%-indən çox olmalıdır.
Diqqət: 2024-dən əvvəl meyar sadə idi (yerli xammal və işçinin payı 50%-dən çox). İndi meyar sərtləşib, istehsalçı olmayan təchizatçılar üçün mənşə sertifikatı ilə güzəşt almaq imkanı isə qaydadan çıxarılıb: hər kəs Mərkəzin rəyini təqdim etməlidir.
2. Xidmətlər: 50% şərti
Xidmətin icrasında istifadə olunan yerli malların və Azərbaycan vətəndaşlarına ödəniləcək əməkhaqqı fondunun ümumi həcmi 50%-dən çox olduqda xidmət yerli sayılır və 20% güzəşt tətbiq edilir.
Təklifə əlavə edilən sənədlər
- işə cəlb ediləcək işçilər üzrə Əmək Nazirliyinin elektron sistemindən («Əmək müqaviləsi bildirişi» altsistemi) çıxarış;
- hər işçi üzrə imza ilə təsdiq edilmiş arayış: ad, soyad, ata adı, FİN, vəzifə və görəcəyi iş, iş müddəti (ay), aylıq əməkhaqqı və ümumi məbləğ (müddət × aylıq əməkhaqqı);
- bu hesablamaları göstərən hesabat-kalkulyasiya sənədi.
3. İşlər (tikinti, təmir və s.): pilləli güzəşt
İşlərdə güzəşt yerli mal və xidmətlərin müqavilədəki payından asılıdır. Pay hesabat-kalkulyasiya sənədi ilə göstərilir.
| Yerli mal və xidmətlərin payı | Güzəşt |
|---|---|
| 30%-dən 40%-ə qədər | 5% |
| 40%-dən 50%-ə qədər | 8% |
| 50%-dən 60%-ə qədər | 11% |
| 60%-dən 70%-ə qədər | 14% |
| 70%-dən 80%-ə qədər | 17% |
| 80%-dən 100%-ə qədər | 20% |
Tender qazanıldıqdan sonra: ən çox unudulan tələ
Güzəşt müqavilədən sonra da yoxlanılır:
- Mallar üzrə: təchizatçı güzəşt tətbiq edilmiş hər malı malın mənşə ölkəsinin müəyyən edilməsi barədə ekspertiza aktının əsli və ya notarial surəti ilə birlikdə təhvil verməlidir.
- Xidmətlər üzrə: arayışda göstərilən hər işçinin əməkhaqqının onun bank hesabına köçürüldüyünü təsdiq edən bank çıxarışı təqdim edilməlidir.
Bu sənədlər təqdim edilmədikdə təchizatçı öhdəliyini icra etməmiş sayılır və icra təminatı geri qaytarılmır. Yəni arayışda yazdığınız işçi sayını və maaşları real ödəməlisiniz; nağd ödəniş və ya «kağız üzərində» işçi burada problem yaradır.
Tez-tez edilən səhvlər
- Mənşə rəyi üçün tenderin son günlərində müraciət etmək: Mərkəzə 5 iş günü və obyektə baxış lazımdır.
- Xarici malı yalnız qablaşdırıb «yerli» kimi təqdim etmək: XİF MN kodu dəyişmirsə, mal yerli sayılmır.
- İstehsalda yerli işçilərin 50%-dən az olması.
- Xidmətdə ƏMAS-da qeydiyyatda olmayan işçiləri hesablamaya daxil etmək.
- İşlərdə yerli payın hesabat-kalkulyasiya ilə əsaslandırılmaması.
- Müqavilə dövründə ekspertiza aktlarını və maaş köçürmələrinin çıxarışlarını toplamamaq.
Addım-addım plan
- Tender elanı çıxanda: predmetin mal, xidmət, yoxsa iş olduğunu və güzəşt şərtlərinə uyğunluğunuzu yoxlayın.
- Mallar üçün: sənəd paketini toplayıb dərhal Ekspertiza Mərkəzinə müraciət edin.
- Xidmətlər üçün: ƏMAS çıxarışını, işçi arayışını və 50% hesablamasını hazırlayın.
- İşlər üçün: smeta əsasında yerli payın hesabat-kalkulyasiyasını tərtib edin.
- Qiymət təklifini güzəşti nəzərə alaraq qurun: bəzən qiyməti endirmək lazım olmur.
- Müqavilədən sonra: ekspertiza aktlarını və maaş köçürmələrini hər təhvil üzrə qoruyun.
Tender sənədlərinin hazırlanması, ƏMAS və əməkhaqqı hesablamaları, yerli payın kalkulyasiyası üzrə tender xidmətimiz haqqında ətraflı oxuyun.
Məqalə ümumi məlumat xarakteri daşıyır və hüquqi məsləhət deyil. Konkret hal üzrə mütəxəssislə məsləhətləşin.