- Hesablanmış (gross) və əlinə çatan (net) maaşın fərqi
- İşçidən tutulan 4 ödəniş
- İşəgötürənin maaşdan əlavə ödədiyi 3 ödəniş
Üç fərqli rəqəm
Əməkhaqqından danışanda adətən üç fərqli məbləğ qarışdırılır. Hesablamaların hamısı bunları ayırmaqdan başlayır:
- Hesablanmış əməkhaqqı (gross): əmək müqaviləsində yazılan, vergilərdən əvvəlki məbləğ.
- Əlinə çatan (net): bütün tutulmalardan sonra işçinin kartına köçürülən məbləğ.
- İşəgötürənin ümumi xərci: hesablanmış maaş üstəgəl işəgötürənin öz hesabına ödədiyi haqlar.
İşçinin maaşından nə tutulur?
İşəgötürən vergi agentidir: aşağıdakı 4 ödənişi işçinin hesablanmış maaşından tutur və büdcəyə köçürür.
| Tutulma | Nə üçün |
|---|---|
| Gəlir vergisi | Dövlət büdcəsinə; dərəcə sektordan və məbləğdən asılıdır (Dərs 2) |
| Sosial sığorta haqqı (DSMF) | Gələcək pensiya hüququ üçün |
| İşsizlikdən sığorta haqqı | İşini itirənlərə müavinət üçün; 0,5% |
| İcbari tibbi sığorta haqqı | Dövlət tibbi sığortası üçün |
İşəgötürən maaşdan əlavə nə ödəyir?
Bu 3 ödəniş işçinin maaşından tutulmur: işəgötürən onları öz hesabına ödəyir. Ona görə işçinin şirkətə real xərci hesablanmış maaşdan çox olur.
- Sosial sığorta haqqı: işəgötürən payı
- İşsizlikdən sığorta haqqı: 0,5%
- İcbari tibbi sığorta haqqı: işəgötürən payı
Özəl şirkət, 2026, maaş 1 500 ₼
| Hesablanmış əməkhaqqı | 1 500,00 ₼ |
| − Gəlir vergisi | 39,00 ₼ |
| − Sosial sığorta (işçi) | 136,00 ₼ |
| − İşsizlikdən sığorta (işçi) | 7,50 ₼ |
| − Tibbi sığorta (işçi) | 30,00 ₼ |
| = Əlinə çatan | 1 287,50 ₼ |
| + İşəgötürən ödənişləri (239 + 7,50 + 30) | 276,50 ₼ |
| İşəgötürənin ümumi xərci | 1 776,50 ₼ |
Yəni 1 500 manatlıq maaşda işçinin əlinə 1 287,50 ₼ çatır, şirkətə isə hər ay 1 776,50 ₼ başa gəlir.
Əsas iş yeri nə deməkdir?
Əsas iş yeri işçinin əmək kitabçasının saxlandığı yerdir. Bu fərq vacibdir: 200 manat azadolma və vergi güzəştləri yalnız əsas iş yerində tətbiq olunur. Bunu Dərs 3-də görəcəyik.
Tez-tez edilən səhvlər
- Müqavilədə "əlinə çatan" məbləği yazıb vergiləri sonradan "üstünə gəlmək": müqavilədə hesablanmış (gross) məbləğ göstərilməlidir.
- İşəgötürən ödənişlərini maaşdan tutmaq: onlar işçinin deyil, şirkətin xərcidir.
- Büdcə planlayanda yalnız maaşı nəzərə almaq: real xərc xeyli çox olur: məsələn, özəl sektorda 1 500 ₼ maaşda 18%, dövlət sektorunda 25% çox.
3 sual
1. 1 500 ₼ hesablanmış maaşı olan işçinin (özəl sektor, 2026) əlinə nə qədər çatır?
Gəlir vergisi, sosial, işsizlikdən və tibbi sığorta cəmi 212,50 ₼ tutulur: 1 500 − 212,50 = 1 287,50 ₼.
2. Hansı ödəniş işçinin maaşından TUTULMUR?
İşəgötürənin sosial sığorta payı şirkətin öz hesabına ödənilir, işçinin maaşından tutulmur.
3. Əmək müqaviləsində adətən hansı məbləğ göstərilir?
Müqavilədə vergilərdən əvvəlki, hesablanmış əməkhaqqı göstərilir; tutulmalar ondan hesablanır.
Pulsuz əməkhaqqı kalkulyatoru bu dərsdəki qaydaları avtomatik tətbiq edir.
Dərs məlumat xarakterlidir və hüquqi məsləhət deyil. Əsas: Azərbaycan Respublikasının Vergi Məcəlləsi və sosial, işsizlikdən və tibbi sığorta haqqında qanunlar, 01.01.2026-dan qüvvədə olan redaksiyalar.